De grote mediagroepen in Vlaanderen

Het kluwen van de machtsverhoudingen van de media in Vlaanderen. Wie bepaalt welk nieuws goed is voor Vlaanderen? Ik beschrijf hier de situatie in augustus 2014 van dit snel evoluerend (en toch enigszins hetzelfde blijvende) landschap. Let wel op: het gaat hier wel degelijk om een kluwen, dat ik hier een beetje vereenvoudigd probeer weer te geven. Voor meer gedetailleerde gegevens verwijs ik graag naar de jaarverslagen op de site van de Vlaamse regulator voor de media. Op het ogenblik van dit schrijven vind je op deze site het uitgebreide rapport Mediaconcentratie 2013. Een toegankelijkere versie van deze tekst vind je hier. Alles samengevat op een plaatje kan je hier bekijken.


Vier basisblokken...


De Persgroep

De Persgroep is in handen van de Antwerpse familie Van Thillo, één van de rijkste families in België. De Persgroep geeft o.a. de kranten Het Laatste Nieuws en De Morgen uit. Met de Franstalige groep Rossel (eigenaar van o.a. meest gelezen Franstalige krant Le Soir) vormen zij de groep Mediafin, uitgever van de kranten De Tijd  en L'Echo en de weekbladen De Belegger en L'Investisseur. De Persgroep en Rossel hebben elk 50 % in handen van deze groep. De Persgroep heeft ook 50 % van Medialaan in handen. Deze zorgen voor een aantal televisie- en radiostations, waaronder VTM, maar daarover later meer.

Ook in Nederland heeft deze groep een flinke poot aan de grond met de kranten Het Parool, Trouw, Algemeen Dagblad en de Volkskrant.

Verdere uitgaven van deze groep zijn o.a. de weekbladen Dag Allemaal, Joepie en TV Familie, het maandblad  Goed Gevoel en de gratis stadsmagazines DM.city, die verdeeld worden in Brussel, Leuven, Antwerpen en Gent. De Persgroep is ook eigenaar van verschillende websites zoals AutoTrack, tweakers, Vacature (blijkbaar vanaf september 2014 ook terug op papier (1)) en intermediair.


Roularta

Roularta Media Group stevig in handen van de familie De Nolf (zie bvb.de samenstelling raad van beheer). Roularta is uitgever van de Nederlandstalige weekbladen Knack, Trends en Sport/Voetbalmagazine, de Franstalige weekbladen Le Vif/L'Express, Trends-Tendances en Sport/Foot Magazine en de maandbladen, Nest, Plus magazine, Ik ga bouwen en Renoveren, Bodytalk,... Zij zijn ook eigenaar van de tv-kanalen Kanaal Z en Canal Z. Roularta heeft ook de andere 50 % van Medialaan in handen. Verder participeert Roularta voor 50% in de Regionale Media Maatschappij waarin 2 West-Vlaamse tv-zenders, Focus TV en WTV zijn ondergebracht.

Andere uitgaven van de Roularta groep zijn het ICT vakblad, Data News (in het Nederlands en het Frans) en de gratis verspreide weekbladen: De Streekkrant (in Limburg De Weekkrant), De Zondag en Steps City Magazine. Roularta heeft 50 % in handen van actua medica. De andere 50 % zijn van de Britse multinational UBM plc. Zij geven de Artsenkrant en andere Frans- en Nederlandstalige medische vakbladen uit.


Corelio

Met Corelio komen we bij ex-werkgeversvoorzitter André Leysen en zijn nageslacht terecht. Corelio is voor 62 % eigenaar van de krantenuitgever Mediahuis, waarover later meer. Verder geeft ze het gratis lokaal magazine Rondom uit en is ze eigenaar de Oost-Brabantse regionale TV-zender ROB TV. Ook bezit Corelio 25 % van De Vijver Media (vooral gekend van de televisiezenders Vier en Vijf) en 50 % van Radio Nostalgie.


Concentra

Met Concentra komen we de katholieke Limburgse familie Baert terecht die 91,3 procent van deze groep controleert via de Stichting De Zeven Eycken in Nederland. Hierover kan je meer lezen in Dossier Mediabaronnen: Concentra, een katholiek bolwerk op Apache.be. Zij hebben de 38 andere procenten van Mediahuis in handen. Bovendien zijn ze eigenaar van het televisiekanaal Acht en de regionale zenders TV Limburg, ATV en TV Oost. Zij geven ook het gratis dagblad Metro uit, waar zij 51 % van de aandelen bezitten. Rossel bezit de overige 49 %.


en hun volle kinderen...


Mediahuis

Mediahuis is eigendom van Corelio (62 %) en Concentra (38 %). Het bundelt hun papieren en digitale uitgeversactiviteiten. Zij geven de volgende kranten uit: De Standaard, Het Nieuwsblad, Gazet van Antwerpen, De Gentenaar en Het Belang van Limburg. Mediahuis bevat ook het gratis magazine Jet, het koopjesplatform Koopjeskrant, het rekruteringsplatform Jobat, de immo-platformen Hebbes en Zimmo en het platform voor de autoliefhebber Vroom. She is "het platform voor de vrouw". Vief.be "houdt je op de hoogte van de belangrijkste weetjes over gezondheid, recht, geld en vrije tijd". Via inmemoriam.be is het mogelijk om de overlijdensberichten te consulteren die verschenen zijn in Het Belang van Limburg, Gazet van Antwerpen, Het Nieuwsblad/De Gentenaar en De Standaard.

Verder zijn er de ondernemersplatformen Made in Limburg, Made in Kempen en Made in Metropool.


Medialaan

Medialaan is voor 50 % eigendom van De Persgroep en de andere 50% zijn in handen van de Roularta Media Groep. Zij beheren o.a. de televisiekanalen VTM, 2BE, Vitaya, JIM en VTMKZOOM en de radiokanalen Q-music en JOE fm.


RTVM

RTVM (regionale TV media) verzorgt de nationale reclameregie voor alle Vlaamse regionale zenders. In totaal zijn dit voor Vlaanderen 10 lokale televisiekanalen. Deze regie is een joint-venture tussen Roularta, Concentra en de Persgroep.


en hun gedeelde kinderen...


De Vijver

De Vijver Media is voor 50 % eigendom van Telenet, voor 25 % van Corelio en voor de resterende 25 % van de heren Wouter Vandenhautte en Erik Watté. Telenet is op zijn beurt voor meer dan 50 % eigendom van Liberty Global Group., een internationale kabelmaatschappij met Amerikaanse roots en hoofdzetel in Londen, die vooral in Europa actief is.

De Vijver interesseert ons vooral omdat ze eigenaar zijn van de televisiekanalen VIER en VIJF.


De rest


Sanoma

De Finse media groep Sanoma heeft de titels van een aantal populaire tijdschriften in handen. Deze staan in de etalage omdat Sanoma zich volledig uit België wil terugtrekken. Het gaat hier om bladen zoals Humo, Feeling, Femmes d'Aujourd'hui, Flair, Libelle, Marie Claire, Moustique, Story (blijkbaar met bijbehorende radio), TeVe-Blad, ...


Think Media

Think Media is stevig in hadden van de niet onbesproken zakenman Maurice De Velder. (2) Zij geven o.a. het weekblad P-magazine, de maandbladen Ché, Chief, Motoren & Toerisme, Culinaire Ambiance en het tweemaandelijkse Menzo uit. Bovendien beheren ze portaalsites zoals Clint.be, 4Gamers.be, deMotorsite.be, Moto-online.be, Nr10.be en Femistyle.be. Verder beheren ze 2.600 reclameborden, die de Vlaamse openbare ruimte ontsieren.


VRT

Een vreemde eend in de bijt is de openbare omroep Vlaamse Radio– en Televisieomroeporganisatie (VRT), een naamloze vennootschap van publiek recht, waarvan de Vlaamse overheid de enige aandeelhouder is. Deze organisatie beheert drie televisiekanalen Eén, Canvas en Ketnet (na 20 uur Op12) en vijf landelijke radionetten Radio 1, MNM, Studio Brussel, Klara en Radio 2. Deze laatste wordt tijdens sommige tijdsloten regionaal ontkoppeld. De sportuitzendingen op deze zenders worden onder de merknaam sporza gebracht. Dan zijn er nog ”radiostromen”, die niet over de ether, maar enkel via media zoals kabel en internet worden uitgezonden: Klara continuo, MNM Hits, Nieuws+ en Ketnet Hits.

Verder zijn er nog themasites zoals deredactie.be voor nieuws en de cultuursite Cobra.be. De websites flandreinfo.be (Frans), flandersnews.be (Engels) en flanderninfo.be (Duits) richten zich op het buitenland. VRT taalnet geeft taaltips. Dan zijn er nog de sites fansofflanders.be en kleinere zaken zoals een tijdslijn en een tijdlijn 100 jaar radio.

De VRT levert ook ongeveer een derde van de programma’s (in alle genres) van het Beste van Vlaanderen en Nederland (BVN), de publieke satellietzender voor Nederlandstaligen in het buitenland.


Gevolgen en alternatieven

Globaal gezien kunnen we dus stellen dat de media in Vlaanderen in handen zijn van enkele superrijke families. Dat heeft uiteraard zijn invloed op de redactionele onafhankelijkheid. De geschiedenis van het dagblad De Morgen spreekt in dit opzicht boekdelen. (3) Natuurlijk bestaan er nog initiatieven buiten dit keurslijf. Zo zijn er op vlak van de lokale radio twee stations die al tientallen jaren zonder reclame draaien, Scorpio (Leuven) en Radio Centraal (Antwerpen). Dank zij het internet zijn deze lokale radio's trouwens niet zo lokaal meer. Zij zijn immers wereldwijd te beluisteren.

In deze tijd van besparingen is het merkwaardig dat de grote mediagroepen er in slagen om hun eigen subsidies, die Christophe Callewaert van DeWereldMorgen op meer dan 390 miljoen euro becijferde, buiten schot te houden en zelfs buiten de discussie the houden. (4) Vergelijk die met de subsidies waar wel fel in gesneden gaat worden zoals de VRT (290 mijoen) en de subsidiepot voor de hele cultuursector (450 miljoen). Ondertussen komen er steeds meer Nederlandse kranten in de handen van de rijke Vlaamse families. Zo las ik tijdens het schrijven van dit stuk dat Mediahuis het NRC Handelsblad zoekt over te nemen. (5) Het gevolg van deze rijkelijke subsidies? Dit is in ieder geval een merkwaardig fenomeen op een moment dat kranten- en andere bladenverkoop al jaren in elkaar stuikt.

Belangrijk voor het verspreiden van alternatieve visies zijn de bladen en websites van studiebureaus, belangengroepen, verenigingen, bewegingen en politieke organisaties. Vooral de websites van zulke organisaties vind ik belangrijk om wille van de archieven, die vele van hen bijhouden, alsook van hun vaak diepgravende artikels. Ook het belang van alternatieve nieuwssites zoals DeWereldMorgen.be en apache.be vind ik in dit verband niet te onderschatten. Dan zwijg ik nog over de talrijke informatieve blog die men op het web vind. Maar over dit alles meer op andere plekken van deze site.

Een punt dat hier niet behandeld werd zijn de persagentschappen, die de Vlaamse pers gebruikt. Welke zijn dat en hoe wordt er gebruik van gemaakt? Op Belgisch niveau hebben we in ieder geval een overweldigend overwicht van het persbureau Belga. Dat bedrijf is in handen van zijn gebruikers, de Belgische dagbladen en zenders en zo is de cirkel rond.


Verder lezen

Op Apache.be verschijnen er regelmatig interessante artikelen van de hand van Tom Cochez over de mediaproblematiek. Zo schreef hij in 2011 het dossier "De Krantenzeepbel", waarin hij o. a. op de toenemende invloed van de adverteerders op de nieuwsinhoud van de kranten. Recentere artikelen vind je in de rubriek Mediakritiek. Op de blog van kjcdb wordt Tom Cochez in twee delen geïnterviewd: Stop met investeren in dode bomen en Papier is voor uitgevers een melkkoe.

Over het vervagen van het verschil tussen nieuwsberichten en advertenties is het ook interessant Wat als commercie infiltreert in onafhankelijke journalistiek? door Marc Josten en Peter Vasterman te lezen.

Om de sfeer aan de top van de Vlaamse media te proeven is het interessant om de biografie van de gevallen weekbladenkoning Guido Van Liefferinge op appache.be te lezen. Van de man zelf is ook het een en andere te lezen op DeWereldMorgen. Hij is ook auteur van het boek Glamour en glitter, geld en macht.

Een interessant boek over de recente media geschiedenis is Achter televisie: omroepmarkten en -structuren in West-Europa door Rik Otten. Een voorproefje van dit boek vind je op Google Books.

De zakelijke geschiedenis van VTM (nu MEDIALAAN) in zijn beginjaren geeft een goed beeld van de snelheid waarmee machtsconcentratie in de mediasector plaatsvindt. Daarom heb ik gepoogd dit gebeuren samen te vatten om ze als extra aan dit artikel toe te voegen.


De turbulente beginjaren van VTM (1989-1998)

Bij de start van VTM werd overeengekomen dat negen uitgevers het kapitaal van de Vlaamse commerciële tv-zender zouden verdelen, met als verdeelsleutel elk netjes 11,1 %. Een van die negen aandelenpakketten kwam de - ondertussen al lang ter ziele gegane - NV Almaspar toe namems het weekblad Rijk der Vrouw, en dit niettegenstaande het feit dat Het Rijk der Vrouw toen al lang was overgegaan in handen van de uitgeverij Hoste - de latere Persgroep van de familie Van Thillo. Uiteraard had deze NV onvoldoende middelen om zijn deel van VTM's startkapitaal in te brengen en zonder medeweten van de andere uitgevers werd het Almaspar-aandeel voor twee derden volgestort door een aantal private investeerders verenigd in de Deinze Investment Club (DIC) en door de toenmalige top van de brouwerij Alken-Maes (Theo Maes en Paul van Gerven). Zo kwam één van de negen aandelen in handen van  de hierdoor gevormde Belgian Media Holding met ook nog de holding Ackermans & van Haaren en de Bank Degroof.

De andere acht aandeelhouders waren:

- TUM (Tijdschriften Uigevers Maatschappij) , een dochter van de Nederlandse gigant VNU (Verenigde Nederlandse Uitgeverijen) en dit om wille van Libelle, Panorama, TV Story, en  Flair. Daarbuiten gaf TUM nog een rits franstalige Belgische bladen uit. (6)

- Perexma met  TV Ekspres en Teve-Blad

- TVV (Tijdschriften Vereniging Vlaanderen), uitgever van Humo, Télémoustique, Elga en Gaël

- NV De Vlijt (Gazet Van Antwerpen)

- Het Volk

- en de al besproken (maar toentertijd met een kleinere portfolio) Concerta, De Persgroep en Roularta

In 1992 verwierf VNU Perexma en TVV en in 1993 verkocht ook De Vlijt zijn aandelen aan VNU, zodat deze groep meer dan 44 % van de aandelen van VTM in handen had. Grote ramp voor toenmalig minister-president Luc Van Den Brande, die vreesde dat de Vlaamse zender in Nederlandse handen zou komen. Daarom werden de aandelen van de vijf andere aandeelhouders gegroepeerd in de Vlaamse Media Holding (VMH). "Vlaamse verankering" was het buzz-woord van de toenmalige minister-president. Bij deze operatie verdubbelde Roularta en de Belgian Media Holding hun aantal aandelen. (7)

In 1994 Het Volk in moeilijkheden. De krant werd overgenomen door de VUM groep, die toen De Standaard uitgaf. De VTM-aandelen daarentegen werden aan De Persgroep verkocht.

In 1997 trekt de Belgian Media Holding zich terug. Zo verdwijnt ook de reden van haar bestaan. (8) Een beetje later neemt Concerta NV. De Vlijt over, maar trekt zicht terug uit VTM. Het plaatje ziet er nu als volgt uit:

(Dit plaatje komt uit Ontstaan VTM door Ruben Van Den Heuvel)

In 1998 tenslotte verkoept VNU (Verenigde Nederlandse Uitgevers) haar belang aan VMH (vlaamse media holding) en zo komen we van negen tot de huidge twee aandeelhouders. Terzijde wil ik vermelden dat VNU zijn Belgisch tijdschriftenpakket in 2001 aan Sanoma verkocht.


Noten

(1) Deredactie 3 sept. 2014: Vacature Magazine verschijnt opnieuw op papier

(2) Voor de veroordelingen van Maurice De Velder zie bvb. Drie jaar cel voor Maurice De Velder en Maurice De Velder veroordeeld tot twee jaar met uitstel in De Morgen. Verdere strapatsen van deze man - inbegrepen connecties met Vlaamse rechtse politieke partijn worden beschreven in Apache.be. Lees bvb. Forse winst bij dubbele verkoop Antwerpse Renaultsite.

(3) Zie hierover bvb. Niet van gisteren: enkele stemmen over 'De Morgen' in Rekto Verso (augustus 2009)

(4) DeWereldMorgen 1/9/2014: Honderden miljoenen voor krantenbedrijven. De subsidie waar niemand over spreekt

(5) De Standaard 3/9/2014: Mediahuis knoopt onderhandelingen over overname NRC aan

(6)  La VNU (Verenigde Nederlandse Uitgeversbedrijven) ou la diversification d'un grand groupe néerlandais, een thesis door Sofie Buyse aan de ULB (1998-1999).

(7) De Tijd 4 juni 1993: Roularta en BMH overheersen Vlaamse Media Holding

(8) De Tijd 7 februari 1998: Belgian Media Holding herinvesteerde VTM-meerwaarde niet

Tags: